256 و 257 ق را ذكر كرده‌اند و برخى آن را پس از رحلت امام عسكرى عليه السّلام و از هشت ماه تا دو سال گفته‌اند كه البته عدم صحت قول اخير كاملا آشكار است . گروهى در نام وى اختلاف داشتند و او را على مىناميدند و گروه ديگر معتقد بودند كه فرزند امام عسكرى عليه السّلام دوازدهمين امام و همان مهدى موعود مىباشد ، اما از دنيا رفته است و رجعت خواهد كرد و عالم را از عدل و داد پر خواهد نمود . « 1 » اين اختلافات جزئى كه در بين اماميه قطعيه پديد آمد ، به‌زودى حل شد و پيروان آن‌ها از عقيده خود دست كشيده ، تنها اماميه اثنىعشريه باقى ماندند . فرقه‌هاى ديگر كه در قالب كلى چهار فرقه قابل بحث هستند به شرح زيرند : 1 . واقفيه : « 2 » پيروان اين فرقه معتقد بودند كه امام يازدهم همان مهدى قائم است ؛ زيرا به گمان آن‌ها وى امامى را بعد از خود معين نكرد و به كسى وصيت ننمود . پيروان اين نظريه در چگونگى توقف خود و مهدويت امام يازدهم متفاوت بودند . گروهى از ايشان مىپنداشتند كه امام عسكرى عليه السّلام از دنيا نرفته است ، بلكه در پردهء غيبت به سر مىبرد . فرض آن‌ها بر اين مطلب استوار بود كه هيچ امامى تا پسر خود را به جانشينى معرفى نكند از دنيا نمىرود و چون امام عسكرى عليه السّلام به كسى وصيت نكرده ، پس او همان مهدى مىباشد كه داراى دو غيبت است و اينك زمان غيبت اوّل اوست . « 3 » گروه ديگر از واقفيه بر آن بودند كه امام عسكرى عليه السّلام از دنيا رفته است ، ولى بار ديگر رجعت مىكند و او همان مهدى قائم خواهد بود . آن‌ها يقين

--> ( 1 ) . ر ك : نوبختى ، همان ، ص 99 . ( 2 ) . واقفيه عنوان كلى است كه بر همه فرقه‌هاى شيعه ، كه بر امامت يكى از امامان توقف كردند اطلاق مىشود . اغلب بعد از درگذشت هريك از امامان ، گروهى از واقفيه پديد مىآمدند اما واقفيه‌اى كه پس از شهادت امام هفتم عليه السّلام ظهور كردند به جهت اهميت خاصى كه داشتند شناخته شده‌تر ، و معروف‌ترند لذا نبايد درباره تشابه نام اين فرقه‌ها توهمى ايجاد شود . ( 3 ) . ر . ك : اشعرى ، الفرق و المقالات ، ص 106 و نوبختى ، همان ، ص 78 - 80 و شهرستانى ، همان ، ص 129 .